2026 Güncel Hukuki Rehber

Başvuru Şartları, Hesaplama Yöntemleri, Sigorta Tahkim Komisyonu Süreci ve Emsal Yargıtay Kararları

I. GİRİŞ VE HUKUKİ DAYANAK

Trafik kazası sonrasında aracın onarılmış olması, araç sahibinin uğradığı zararın tamamıyla giderildiği anlamına gelmemektedir. Onarım görmüş bir aracın ikinci el piyasasındaki değeri, benzer özelliklere sahip hasarsız bir araca kıyasla düşmektedir. İşte bu değer düşüklüğü, hukuki terminolojide

“araç değer kaybı” olarak adlandırılmakta olup, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında tazmin edilebilir bir zarar kalemi olarak kabul edilmektedir.

1.1. Tanım ve Hukuki Nitelik

Araç değer kaybı; motorlu bir aracın trafik kazası sonucunda hasar görmesi ve akabinde onarılmasına rağmen, ikinci el piyasasında meydana gelen rayiç bedel düşüklüğünü ifade etmektedir. Bu zarar kalemi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. ve devamı maddelerinde düzenlenen haksız fiil hükümleri çerçevesinde “fiili zarar” kategorisinde değerlendirilmektedir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2021/21252 E. 2022/5913 K. sayılı ilamında açıkça belirtildiği üzere: “

Değer kaybı, aracın trafik kazası sonucu hasarlanıp onarılmasından sonraki değeri ile hiç hasarlanmamış haldeki değeri arasındaki farka ilişkin olup, araçtaki değer kaybı belirlenirken, aracın markası, yaşı, modeli ve hasar gördüğü kısımları dikkate alınarak aracın kaza tarihinden önceki 2. el satış değerinin tespiti ile aracın tamir edildikten sonra ikinci el satış değerinin tespiti ve arasındaki fark göz önüne alınmaktadır.”

II. ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI VE GÜNCEL HUKUKİ DURUM

2.1. 09.10.2020 Tarihli Anayasa Mahkemesi İptal Kararı

Anayasa Mahkemesi’nin 17.07.2020 tarihli ve 2019/40 E., 2020/40 K. sayılı kararı, araç değer kaybı tazminatı uygulamasında köklü değişikliklere yol açmıştır. Söz konusu karar, 09.10.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

İptal Edilen Hükümler:

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 90. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “…ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir…” ibaresi
• Aynı maddenin ikinci cümlesindeki “…ve genel şartlarda…” ibaresi
• 92. maddenin (i) bendi

Kararın Pratik Sonuçları:

1. 165.000 km sınırı kaldırılmıştır: Artık aracın kilometresine bakılmaksızın değer kaybı talep edilebilmektedir.
2. Parça sınırlaması kaldırılmıştır: Plastik tampon, cam, radyo/teyp, lastik, hava yastığı, jant, mekanik, elektrik, elektronik ve döşeme aksamı gibi parçalar da değer kaybı kapsamına alınmıştır.
3. Formül sınırlaması kaldırılmıştır: Değer kaybı hesaplaması artık Genel Şartlar’daki formüle bağlı olmaksızın, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine ve gerçek zarar ilkesine göre yapılmaktadır.

2.2. 29.12.2022 Tarihli Anayasa Mahkemesi Kararı

Anayasa Mahkemesi, 29.12.2022 tarihli ve 2021/82 E., 2022/167 K. sayılı kararıyla, 7327 sayılı Kanun ile 2918 sayılı Kanun’un 90. maddesine eklenen hükümleri de iptal etmiştir. Bu karar, 14.02.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

III. TAZMİNAT TALEBİNİN ŞARTLARI

Araç değer kaybı tazminatı talep edebilmek için aşağıdaki şartların kümülatif olarak gerçekleşmesi gerekmektedir:

3.1. Çift Taraflı Kaza Şartı

Değer kaybı tazminatı, yalnızca en az iki aracın karıştığı trafik kazalarında talep edilebilmektedir. Tek taraflı kazalarda (bariyere çarpma, duvara toslamak, ağaç ile çarpışma vb.) karşı taraf bulunmadığından, değer kaybı talebi ileri sürülemez. Zira değer kaybı tazminatı, kusurlu tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasından (ZMSS) tahsil edilmektedir.

3.2. Kusur Şartı

Tazminat talep eden tarafın kazada tam kusurlu (%100) olmaması gerekmektedir. Kusur durumuna göre tazminat hakkı şu şekilde belirlenmektedir:

Kusur Durumu	Tazminat Hakkı
Tamamen Kusursuz (%0)	Değer kaybının tamamı talep edilebilir
Kısmen Kusurlu (ör. %30)	Değer kaybının kusursuzluk oranı kadarı (%70) talep edilebilir
Tam Kusurlu (%100)	Değer kaybı tazminatı talep edilemez

3.3. Aracın Pert Olmaması Şartı

Pert (ağır hasarlı) ilan edilen araçlar için değer kaybı tazminatı talep edilememektedir. Zira pert durumunda sigorta şirketi, aracın kaza anındaki tam rayiç bedelini ödemektedir. Araç hurdaya ayrıldığında veya trafikten çekildiğinde, ikinci el piyasasında satışa konu olmayacağından değer kaybından söz edilemez.

3.4. Zamanaşımı Şartı

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesi uyarınca, araç değer kaybı tazminatı talepleri aşağıdaki zamanaşımı sürelerine tabidir:

• Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl
• Her hâlde fiilin (kazanın) işlendiği tarihten itibaren 10 yıl

Önemli Not: Trafik kazası aynı zamanda taksirle yaralama (TCK m. 89) veya taksirle öldürme (TCK m. 85) suçunu oluşturuyorsa, TBK m. 72/1’in son cümlesi gereği ceza zamanaşımı süreleri uygulanır.

IV. DEĞER KAYBI HESAPLAMA YÖNTEMİ

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları sonrasında, araç değer kaybı hesaplaması 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine ve “gerçek zarar” ilkesine göre yapılmaktadır. Hesaplama, alanında uzman sigorta eksperleri ve bilirkişiler tarafından gerçekleştirilmektedir.

4.1. Hesaplamada Dikkate Alınan Kriterler

Kriter	Değer Kaybına Etkisi
Aracın Rayiç Değeri	Piyasa değeri yüksek araçlarda değer kaybı tutarı da oransal olarak yüksek çıkmaktadır
Aracın Kilometresi	Düşük kilometreli araçlarda değer kaybı daha yüksek hesaplanmaktadır
Hasarın Niteliği ve Büyüklüğü	Şase, direk, motor gibi ana aksamlardaki hasarlar, tampon hasarına göre daha yüksek değer kaybı oluşturmaktadır
Marka ve Model	Premium segment araçlarda değer kaybı daha yüksek hesaplanmaktadır
Aracın Yaşı	Yeni araçlarda değer kaybı oranı daha yüksektir
Önceki Hasar Kaydı	TRAMER’de kayıtlı önceki hasarlar, değer kaybı miktarını etkilemektedir

V. BAŞVURU SÜRECİ VE HUKUKİ YOLLAR

5.1. Sigorta Şirketine Yazılı Başvuru (Zorunlu Ön Başvuru)

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesinin 13. fıkrası uyarınca, dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur. Bu dava şartının yerine getirilmemesi, başvurunun usulden reddine neden olacaktır.

Başvuruda Bulunulması Gereken Belgeler:

• Kaza tespit tutanağı
• Eksper raporu
• Araç ruhsatı ve zorunlu trafik sigortası poliçesi
• Hasar gören aracın sahibine ait kimlik bilgileri
• Aracın hasar ve onarım fotoğrafları
• Başvuru vekil aracılığıyla yapılacaksa, noter onaylı vekaletname örneği ve avukat bilgileri

Cevap Süresi: Sigorta şirketi 15 gün içinde yazılı cevap vermekle yükümlüdür. Uygulamada Sigorta Tahkim Komisyonu, bu süreyi iş günü olarak kabul etmektedir.

5.2. Sigorta Tahkim Komisyonu’na Başvuru

Sigorta şirketinin başvuruyu reddetmesi, süresinde cevap vermemesi veya yetersiz ödeme teklif etmesi halinde, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru yapılabilmektedir. Tahkim yolu, mahkemeye kıyasla daha hızlı ve düşük maliyetli bir alternatif sunmaktadır.

5.3. Adli Yargı Yolu (Dava Açma)

Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru zorunlu değildir; doğrudan dava açılması da mümkündür. Ancak tahkim yolu, hız ve maliyet avantajları nedeniyle tercih edilmektedir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme:

• Görevli Mahkeme: Sigorta şirketine karşı açılacak davalarda TTK m. 4 uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesi; araç sahibi/sürücüsüne karşı açılacak davalarda Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.
• Yetkili Mahkeme: Davalının yerleşim yeri, zarar görenin yerleşim yeri veya haksız fiilin işlendiği/zararın meydana geldiği yer mahkemesi yetkilidir.

VI. TİCARİ ARAÇLARDA DEĞER KAYBI VE KAZANÇ KAYBI

Ticari araçlar (taksi, minibüs, otobüs, kamyon, TIR vb.) için de değer kaybı tazminatı talep edilebilmektedir. Bunun yanı sıra, ticari araçların onarım süresince çalışamaması nedeniyle uğranılan kazanç kaybı (yatış bedeli) ayrıca talep edilebilir bir zarar kalemi olarak kabul edilmektedir.

Motosikletler de motorlu taşıt niteliğinde olduğundan, kaza sonrası değer kaybı tazminatı talep edilebilmektedir. Ancak motosikletlerde hesaplanan değer kaybı tutarı, otomobillere kıyasla genellikle daha düşük çıkmaktadır.

VII. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Araç değer kaybı tazminatı, trafik kazası mağdurlarının en temel haklarından birini teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları sonrasında, kilometre sınırı ve parça kısıtlamaları kaldırılarak mağdurların lehine önemli düzenlemeler getirilmiştir.

Sigorta şirketlerinin düşük ödeme tekliflerine razı olmak yerine, yasal yollara (özellikle Sigorta Tahkim Komisyonu’na) başvurularak hak edilen tazminatın tam olarak tahsil edilmesi mümkündür. Zamanaşımı sürelerinin kısa olması nedeniyle, kaza tarihinden itibaren gecikmeksizin başvuru yapılması büyük önem taşımaktadır.

Tavsiye: Sürecin teknik ve hukuki yönleri göz önünde bulundurulduğunda, sigorta hukuku alanında deneyimli bir avukattan profesyonel destek alınması, hak kayıplarının önlenmesi ve tazminatın eksiksiz tahsili açısından önem arz etmektedir.