Evlilik birliğinin sonlandırılması kararı, taraflar için hem duygusal hem de hukuki açıdan zorlayıcı bir süreçtir. Bu süreci en az yıpranmayla ve en kısa sürede tamamlamak isteyen eşler, genellikle anlaşmalı boşanma yolunu tercih etmektedir. Ancak “tek celsede boşanma” olarak bilinen bu kurumun hukuki geçerlilik kazanması, Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen sıkı şekil şartlarına ve usul kurallarına bağlıdır.
Bu rehberde, boşanma sürecini profesyonel bir zeminde yönetmek isteyenler için anlaşmalı boşanmanın tüm detaylarını, protokol hazırlığının inceliklerini ve yargılama sürecini ele alacağız.
İçindekiler
1. Anlaşmalı Boşanmanın Hukuki Niteliği (TMK 166/3)
Türk hukuk sisteminde boşanma sebepleri genel ve özel olarak ikiye ayrılmaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin 3. fıkrası, “evlilik birliğinin sarsılması” başlığı altında anlaşmalı boşanmayı düzenlemiştir.
Kanun koyucu, eşlerin boşanmanın tüm sonuçları (maddi ve manevi) üzerinde mutabık kalmaları durumunda, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını bir karine olarak kabul eder. Bu durumda hakim, tarafların iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirirse, evlilik birliğinin devamında kamu yararı görmeyerek boşanmaya karar verir.
2. Anlaşmalı Boşanma İçin Gerekli Şartlar
Anlaşmalı boşanma davasının açılabilmesi ve tek celsede sonuçlanabilmesi için kanunun aradığı kümülatif şartlar şunlardır:
- En Az Bir Yıllık Süre: Evlilik akdinin üzerinden en az 1 tam yıl geçmiş olmalıdır. Bir yıldan kısa süren evliliklerde anlaşmalı boşanma davası açılamaz; bu durumda ancak çekişmeli boşanma davası açılıp tarafların kabulü yoluna gidilebilir ki bu süreç çok daha farklı usullere tabidir.
- Birlikte Başvuru veya Kabul: Eşlerin ya birlikte dava açması ya da bir eşin açtığı davanın diğeri tarafından kabul edilmesi gerekir.
- İradelerin Bizzat Açıklanması: Hakim, tarafları bizzat dinlemek zorundadır. Vekil (avukat) aracılığıyla takip edilen dosyalarda dahi, tarafların duruşma salonunda hazır bulunarak “boşanma iradelerini” hakime sözlü olarak beyan etmeleri şarttır.
- Protokolün Uygunluğu: Tarafların hazırladığı boşanma protokolünün hakim tarafından onaylanması gerekir. Hakim, özellikle çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir.
3. Boşanma Protokolü: Sürecin Temel Taşı
Tek celsede boşanmanın anahtarı, eksiksiz ve yoruma kapalı hazırlanmış bir Boşanma Protokolüdür. Protokolde şu hususların netleşmiş olması kritiktir:
- Velayet ve Kişisel İlişki: Müşterek çocukların velayetinin kimde kalacağı ve diğer eşin çocukla hangi gün ve saatlerde görüşeceği (bayramlar, tatiller dahil) detaylandırılmalıdır.
- Nafaka Düzenlemeleri: İştirak nafakası (çocuklar için) ve yoksulluk nafakası (eş için) miktarları belirtilmelidir.
- Maddi ve Manevi Tazminat: Tarafların birbirlerinden tazminat talebi olup olmadığı, varsa miktarı ve ödeme şekli yazılmalıdır.
- Mal Rejiminin Tasfiyesi: Evlilik birliği içinde edinilen taşınır ve taşınmaz malların (ev, araba, bankadaki birikimler) paylaşımı üzerinde tam mutabakat sağlanmalıdır.
4. Anlaşmalı Boşanma Davasında Usul ve Duruşma Günü
Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin son 6 aydır birlikte oturdukları yerdeki Aile Mahkemesinde açılır. Dava dilekçesi ve ekinde sunulan protokolün mahkeme kalemince incelenmesinin ardından duruşma günü tayin edilir.
Duruşma esnasında hakim, tarafların kimlik tespitini yapar ve protokoldeki imzaların kendilerine ait olup olmadığını, baskı altında kalmadan boşanmak isteyip istemediklerini sorar. Protokoldeki maddeler hakim tarafından okunur ve onaylandığında “boşanma kararı” kısa karar olarak tefhim edilir.
5. Anlaşmalı Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Müvekkillerin en çok merak ettiği husus “Dava kaç günde biter?” sorusudur. Ancak hukuk sisteminde kesin bir süre taahhüdünde bulunmak mümkün değildir. Sürecin tamamlanma hızı şu teknik değişkenlere bağlıdır:
- Mahkemenin İş Yoğunluğu: Büyükşehirlerdeki (İstanbul, Ankara vb.) aile mahkemelerinin dosya sayısı, duruşma gününün verilme süresini doğrudan etkiler.
- Tebligat Süreçleri: Dava dilekçesinin ve duruşma gününün taraflara tebliğ edilme hızı (elektronik tebligat veya fiziki tebligat) süreyi belirleyen temel unsurdur.
- Kalem Hizmetleri ve Eksik Evrak: Adli harçların yatırılması, varsa eksik belgelerin tamamlanması sürecin uzamasına veya kısalmasına neden olabilir.
- Gerekçeli Karar ve Kesinleşme: Duruşmanın yapılması boşanmanın bittiği anlamına gelmez. Hakimin gerekçeli kararı yazması, tarafların bu kararı tebellüğ etmesi ve istinaf kanun yolundan feragat etmeleri gerekir.
Genel olarak ifade etmek gerekirse; yargılama stratejisine ve dosyanın kapsamına göre değişkenlik gösteren bu süreç, profesyonel bir takiple “makul bir sürede” sonuçlandırılabilmektedir.
6. Güncel Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirme
Yargıtay, anlaşmalı boşanma protokollerinin içeriği konusunda oldukça titizdir. Örneğin; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, protokolde “nafaka ve tazminat haklarımdan feragat ediyorum” ibaresi açıkça yer almıyorsa veya “ileride dava açma hakkım saklıdır” gibi muğlak ifadeler kullanılıyorsa, bu durum davanın anlaşmalı mahiyetini bozabilmektedir.
Ayrıca, çocukların üstün yararı ilkesi gereği, hakimin protokoldeki velayet düzenlemesini değiştirme yetkisi saklıdır. Yargıtay, taraflar bu değişikliği kabul etmezse davanın çekişmeliye dönmesi gerektiğine hükmetmektedir.
7. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Eşim duruşmaya gelmezse tek celsede boşanabilir miyiz? Hayır. Anlaşmalı boşanmada her iki eşin de duruşma salonunda bizzat hazır bulunması ve hakime irade beyanında bulunması zorunludur.
2. Protokolü imzaladıktan sonra vazgeçebilir miyim? Evet. Duruşma esnasında hakim boşanmak isteyip istemediğinizi sorduğunda vazgeçtiğinizi beyan edebilirsiniz. Bu durumda dava ya reddedilir ya da çekişmeli boşanma davası olarak devam eder.
3. Boşanma protokolünde belirtilen nafaka sonradan artırılabilir mi? Evet. Şartların değişmesi, paranın alım gücünün düşmesi veya çocuğun ihtiyaçlarının artması durumunda “nafaka artırım davası” açılması mümkündür.
4. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları Türkiye’ye gelmeden anlaşmalı boşanabilir mi? Anlaşmalı boşanma için bizzat duruşmada bulunmak şarttır. Eğer taraflardan biri gelemiyorsa süreç “çekişmeli” dosya üzerinden tanık dinletme usulüyle yürütülmek zorundadır.
5. Boşandıktan sonra soyadımı kullanmaya devam edebilir miyim? Evet, eğer boşandığınız eşinizin bu konuda rızası varsa ve bu durum protokolde belirtilmişse mahkeme kararıyla eşinizin soyadını kullanmaya devam edebilirsiniz.
8. Sonuç
Anlaşmalı boşanma, kağıt üzerinde “hızlı ve kolay” görünse de, içerisinde barındırdığı hak kayıpları riski nedeniyle oldukça kritiktir. Protokolde yapılan tek bir kelime hatası; yıllar sürecek nafaka uyuşmazlıklarına, velayet sorunlarına veya mal paylaşımı davalarına sebebiyet verebilir.
Sürecin profesyonel, hukuki zemini sağlam ve hızlı bir şekilde yürütülmesi, tarafların gelecekteki yaşamlarını güvence altına almaları açısından hayati önem taşır. Bu nedenle, uzman bir avukatın hukuki rehberliği eşliğinde süreci yönetmek, hak kaybına uğramamanız için en doğru adımdır.
