Boşanma süreci, sadece duygusal bir ayrılık değil, aynı zamanda tarafların ortak yaşamları boyunca kurdukları ekonomik düzenin de tasfiyesi anlamına gelir. Bu sürecin en çok merak edilen ve hukuki uyuşmazlıkların merkezinde yer alan sorusu ise şudur: “Evlenmeden önce aldığım ev, araba veya birikimler boşanırken paylaşılacak mı?”
Bu rehberde, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde evlilik öncesi malların hukuki statüsünü, “edinilmiş mallara katılma rejimi” prensiplerini ve bu süreçte hak kaybına uğramamanız için bilmeniz gereken kritik detayları inceleyeceğiz.
içindekiler
1. Kavramsal Çerçeve: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Türkiye’de 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren yeni Türk Medeni Kanunu ile birlikte, eşler arasında aksine bir sözleşme (mal rejimi sözleşmesi) yapılmadığı sürece “edinilmiş mallara katılma rejimi” yasal mal rejimi olarak kabul edilmiştir.
Bu rejim, evlilik birliği devam ederken eşlerin karşılığını vererek elde ettikleri varlıkların, boşanma durumunda eşit olarak paylaşılmasını öngörür. Ancak bu paylaşım kuralı, her varlık için geçerli değildir. Kanun koyucu, eşlerin evlilik birliğine “emek” ve “karşılıklı katkı” sunmadığı varlıkları bu paylaşımın dışında tutmuştur.
2. Kişisel Mal ve Edinilmiş Mal Ayrımı
Mal paylaşımı davasının (mal rejimi tasfiyesi) sağlıklı yürütülebilmesi için öncelikle hangi varlığın hangi kategoriye girdiğinin tespiti gerekir:
- Edinilmiş Mallar (TMK m. 219): Çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik kurumlarının ödemeleri, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar ve kişisel malların gelirleri bu kapsama girer.
- Kişisel Mallar (TMK m. 220): Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan varlıklar, miras yoluyla geçen mallar veya karşılıksız kazanma (bağış vb.) yoluyla elde edilen değerler kişisel maldır.
3. Evlilik Öncesi Alınan Malların Hukuki Statüsü
Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesinin 2. fıkrası uyarınca; “Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği mal varlığı değerleri” kişisel mal sayılır.
Bu hüküm uyarınca:
- Evlilik tarihinden önce mülkiyeti kazanılmış bir taşınmaz veya araç, paylaşıma tabi değildir.
- Bu malın mülkiyeti, hangi eşin üzerine kayıtlıysa boşanma sonrasında da o eşte kalmaya devam eder.
- Diğer eş, bu mal üzerinde “artık değer” üzerinden hak iddia edemez.
4. İstisnai Durumlar: Kişisel Malın Geliri ve Değer Artış Payı
Kural olarak evlilik öncesi alınan mallar paylaşılmaz ancak bu kuralın uygulamada çok kritik iki istisnası mevcuttur:
A. Kişisel Malın Geliri Edinilmiş Maldır
TMK m. 219/4 gereği, kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır.
- Örnek: Evlenmeden önce bir dükkanınız vardı. Bu dükkan sizin kişisel malınızdır ve boşanırken paylaşılmaz. Ancak, evlilik birliği süresince bu dükkandan elde edilen kira gelirleri, edinilmiş mal sayılır ve boşanma aşamasında paylaşılır.
B. Değer Artış Payı Alacağı (Katkı Payı)
Eğer bir eş, diğer eşin evlilik öncesi aldığı malın borcunun ödenmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına kendi edinilmiş mallarıyla (maaşıyla, birikimiyle) katkıda bulunmuşsa, boşanma durumunda bu katkı oranında değer artış payı alacağı talep edebilir.
- Örnek: Erkek eşin bekarken aldığı evin kredi taksitleri evlendikten sonra çiftin maaşlarıyla ödenmeye devam edilmişse, kadın eş ödenen taksitler oranında evin güncel değerinden pay talep edebilir.
5. Mal Rejimi Tasfiyesi ve Dava Süreçleri
Mal paylaşımı davası, genellikle boşanma davası ile birlikte açılsa da, boşanma davasının kesinleşmesi bu davanın görülebilmesi için “bekletici mesele” yapılır. Tasfiye süreci şu adımlardan oluşur:
- Envanter Oluşturulması: Eşlerin mal varlıkları (tapu kayıtları, banka hesapları, trafik tescil kayıtları) tespit edilir.
- Değerleme Günü: Malların tasfiye anındaki (karar tarihine en yakın) sürüm değerleri esas alınır.
- Kişisel Mal/Edinilmiş Mal Ayrımı: Uzman bilirkişilerce hangi malın hangi gruba girdiği kanıtlarla belirlenir.
- Borçların Düşülmesi: Edinilmiş mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan “artık değer” üzerinden paylaşım yapılır.
6. Yargılama Süresi Neye Göre Değişir?
Müvekkillerin en sık sorduğu “Mal paylaşımı davası ne kadar sürer?” sorusuna kesin bir süre vermek hukuken yanıltıcıdır. Yargılama süreci, dosyanın kapsamına ve teknik detaylara göre değişkenlik göstermektedir. Süreyi etkileyen temel faktörler şunlardır:
- Tebligat Süreçleri: Tarafların ve tanıkların adres bildirimleri, yurt dışı tebligat zorunlulukları süreci doğrudan etkiler.
- Bilirkişi İncelemeleri: Mal varlığının değer tespiti için gayrimenkul değerleme uzmanları, hesap uzmanları ve bazen bankacı bilirkişilerin rapor hazırlama süreci.
- Delillerin Toplanması: Banka kayıtlarının, geçmişe dönük kredi ödeme dökümlerinin veya tapu arşiv kayıtlarının celbi mahkemelerin iş yoğunluğuna bağlıdır.
- Adli Tatil ve Mahkeme Yoğunluğu: İlgili aile mahkemesinin dosya sayısı ve adli tatil dönemleri takvimi uzatabilir.
7. Güncel Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirme
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihatlarına göre; bir malın evlilik öncesi alındığı ispatlanmışsa, aksine bir sözleşme yoksa bu mal kişisel mal kabul edilir. Ancak Yargıtay, “ikame mal” kavramına da dikkat çeker.
Eğer evlilik öncesi sahip olduğunuz bir arabayı evlendikten sonra satıp üzerine evlilik birliği içindeki birikiminizi ekleyerek yeni bir araba aldıysanız, eski arabadan gelen kısım “kişisel mal”, üzerine eklenen kısım ise “edinilmiş mal” sayılır. Bu gibi karmaşık durumlarda Yargıtay’ın uyguladığı oranlama yöntemi ile hakkaniyetli bir paylaşım hedeflenir.
8. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Evlenmeden önce aldığım evin kredisini evliyken ödedik, eşim hak talep edebilir mi? Evet. Evlilik birliği içinde ödenen kredi taksitleri “edinilmiş mal” (kazanç) ile ödendiği kabul edildiği için, eşiniz ödenen bu miktar oranında evin güncel değerinden pay alabilir.
2. Bekarken biriktirdiğim para ile evlendikten sonra aldığım ev paylaşılır mı? Hayır. Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel maldır. Ancak paranın evlilik öncesinden geldiğini banka kayıtları veya somut delillerle ispatlamanız kritiktir.
3. Evlenmeden önce aldığım evin kira geliri paylaşılır mı? Evet. Kanun gereği kişisel malın geliri (kira, faiz, temettü vb.) edinilmiş maldır ve boşanma durumunda paylaşılması gerekir.
4. Düğünde takılan altınlar evlilik öncesi mal sayılır mı? Düğün takıları, kural olarak kadına yapılmış bağış (karşılıksız kazanma) sayıldığı için kadının kişisel malıdır ve paylaşıma tabi değildir. Ancak taraflar arasında veya yöresel örf-adette farklı bir anlaşma olduğu ispatlanırsa durum değişebilir.
5. Miras kalan mallar boşanırken paylaşılır mı? Miras, TMK m. 220 uyarınca kişisel maldır. Dolayısıyla babanızdan veya annenizden kalan bir taşınmaz ya da nakit para boşanırken eşinizle paylaşılmaz.
9. Sonuç ve Uzman Desteği
Boşanmada mal paylaşımı, sadece kanun maddelerinin okunmasıyla çözülebilecek bir süreç değildir. Hangi malın kişisel mal olduğu, hangi harcamanın “katkı payı” oluşturacağı ve Yargıtay’ın güncel hesaplama yöntemleri (oranlama, denkleştirme vb.) teknik uzmanlık gerektirir.
Özellikle yüksek değerli varlıkların söz konusu olduğu durumlarda, usuli bir hata veya eksik bir delil sunumu telafisi imkansız hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle, sürecin profesyonel bir avukat aracılığıyla takip edilmesi, haklarınızın korunması ve adil bir tasfiye yapılması adına hayati önem taşımaktadır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlı olup, her somut olayın kendine has dinamikleri olduğu unutulmamalıdır. Hukuki sorununuzla ilgili bir avukata danışmanız tavsiye edilir.
