İş kazası, işçinin bedensel veya ruhsal bütünlüğünü zedeleyen, sadece bireyi değil ailesini ve sosyal çevresini de derinden etkileyen travmatik bir olaydır. Bu süreçte yaşanan mağduriyetlerin hukuki yollarla telafi edilmesi, Anayasal bir hak olan “hak arama hürriyeti”nin en somut tezahürlerinden biridir. Bu rehberde, iş kazası sonrası açılacak tazminat davalarının teknik detaylarını, yargılama pratiklerini ve dikkat edilmesi gereken kritik noktaları ele alacağız.
İçindekiler
1. İş Kazası Kavramı ve Hukuki Niteliği
Bir kazanın “iş kazası” olarak nitelendirilebilmesi için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde belirtilen unsurları taşıması gerekir. Kazanın; işyerinde meydana gelmesi, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle oluşması veya işçinin işveren tarafından sağlanan taşıtla işe gidip gelmesi sırasında yaşanması temel kriterlerdir.
Hukuki açıdan iş kazası, işverenin **”işçiyi gözetme borcu”**nun ihlali neticesinde ortaya çıkan bir haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık halidir. Bu durum, hem Borçlar Kanunu hem de İş Kanunu hükümleri uyarınca işverenin tazminat yükümlülüğünü doğurur.
2. Maddi Tazminat Davası ve Kapsamı
Maddi tazminat, iş kazası sonucunda işçinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeyi amaçlar. Bu kapsamda talep edilebilecek kalemler şunlardır:
- Tedavi Giderleri: SGK tarafından karşılanmayan tüm tıbbi harcamalar, protez bedelleri ve gelecekteki olası tedavi masrafları.
- Geçici İş Göremezlik Kayıpları: Tedavi süresince çalışılamayan dönemdeki kazanç kayıpları.
- Sürekli İş Göremezlik Tazminatı (Efor Kaybı): İşçinin çalışma gücünde meydana gelen azalma oranına (maluliyet) göre hesaplanan, emeklilik dönemini de kapsayan geleceğe dönük zarar tazmini.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Kazanın ölümle sonuçlanması halinde, ölenin desteğinden mahrum kalan yakınlarının (eş, çocuk, anne, baba) talep edebileceği tazminat türüdür.
3. Manevi Tazminat Davası ve Şartları
Manevi tazminat, kazazedenin veya yakınlarının duyduğu elem, keder ve psikolojik çöküntünün bir nebze olsun hafifletilmesi amacıyla hükmedilen bir tutardır. Türk Borçlar Kanunu m. 56 uyarınca, hakimin manevi tazminat miktarını belirlerken; tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusur oranları ve olayın vahametini gözetmesi gerekir. Manevi tazminat bir zenginleşme aracı değil, bir tatmin aracıdır.
4. İşverenin Sorumluluğu ve Kusur Durumu
İş kazalarında tazminat miktarını belirleyen en temel parametre **”kusur”**dur. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işveren, işyerinde her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri eksiksiz bulundurmak ve eğitimi sağlamakla yükümlüdür.
- Kaçınılmazlık İlkesi: Teknolojinin ve bilimin geldiği noktada önlenmesi mümkün olmayan durumları ifade eder.
- Müterafik Kusur: İşçinin kendi dikkatsizliği veya talimatlara aykırı davranışı sonucunda kazaya sebebiyet vermesi durumunda tazminattan indirim yapılır.
5. Dava Süreci ve Yargılama Stratejisi
İş kazası tazminat davası, teknik bilgi ve titiz bir takip gerektirir. Süreç genellikle şu aşamalardan oluşur:
- SGK Tahkikatı: Kazanın iş kazası olduğunun tespiti ve maluliyet oranının belirlenmesi süreci.
- Delillerin Toplanması: Tanık beyanları, işyeri kayıtları, kaza raporları ve bilirkişi incelemeleri.
- Kusur ve Hesap Bilirkişisi: Dosyanın, uzman mühendisler ve aktüerya uzmanları tarafından incelenerek tazminat tutarının netleştirilmesi.
6. Yargılama Ne Kadar Sürer?
Müvekkil adaylarının en çok merak ettiği “Dava ne kadar sürer?” sorusuna kesin bir takvim vermek hukuken ve fiilen mümkün değildir. Yargılama süreci, her dosyanın kendine has dinamiklerine göre değişkenlik göstermektedir. Süreyi doğrudan etkileyen teknik faktörler şunlardır:
- SGK Maluliyet Raporu: İşçinin engel oranının kesinleşmesi için Adli Tıp Kurumu veya SGK Sağlık Kurulları arasındaki yazışmalar süreci uzatabilmektedir.
- Bilirkişi İncelemeleri: Kusur tespiti için yapılan keşifler ve rapor itirazları yargılama takvimini etkiler.
- Mahkemelerin İş Yoğunluğu: İlgili İş Mahkemesi’nin duruşma günleri arasındaki mesafe, sürecin toplam süresine etki eder.
- Tebligat Süreçleri: Tarafların çokluğu veya adres değişiklikleri tebligat aşamasının uzamasına neden olabilir.
Bu nedenle, yargılama stratejisinin doğru kurulması ve eksikliklerin hızlıca giderilmesi, sürecin “makul sürede” sonuçlanması için kritiktir.
7. Güncel Yargıtay Kararları ve İçtihatlar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili daireleri, iş kazalarında “İşverenin Sorumluluğunun Sınırları” konusunda oldukça hassas bir duruş sergilemektedir.
- Örnek Karar: Yargıtay bir kararında, işçiye koruyucu ekipman verilmiş olmasını yeterli bulmamış; bu ekipmanın kullanılıp kullanılmadığının denetlenmemesini işverenin kusuru olarak nitelendirmiştir.
- Emsal Yaklaşım: Son yıllardaki kararlarda, manevi tazminat miktarlarının “sembolik” olmaktan çıkarılıp, caydırıcı ve telafi edici olması gerektiği vurgulanmaktadır.
8. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. İş kazası davası açmak için zamanaşımı süresi nedir? İş kazasından kaynaklanan tazminat davalarında zamanaşımı süresi genel olarak 10 yıldır. Ancak ceza davasını gerektiren durumlarda “uzamış ceza zamanaşımı” süreleri de dikkate alınabilir.
2. İşçi %100 kusurlu olsa bile tazminat alabilir mi? İşçinin tamamen kendi ağır kusuruyla kazaya sebebiyet vermesi maddi tazminatı ciddi oranda düşürebilir veya ortadan kaldırabilir. Ancak işverenin denetim yükümlülüğünü ihmal edip etmediği her zaman incelenir.
3. İş kazası bildirimi yapılmamışsa ne yapmalıyım? İş kazası bildirimi yapılmamışsa, öncelikle “İş Kazasının Tespiti Davası” açılarak olayın bir iş kazası olduğu mahkeme kararıyla tescil edilmelidir.
4. Taşeron işçisiyim, asıl işverene dava açabilir miyim? Evet, İş Kanunu uyarınca asıl işveren ve alt işveren (taşeron), meydana gelen iş kazasından dolayı müteselsilen (birlikte) sorumludur.
5. Maluliyet oranı tazminatı nasıl etkiler? Maluliyet oranı (iş göremezlik derecesi), aktüerya hesabının temelidir. Oran ne kadar yüksekse, işçinin çalışma gücü kaybı o kadar fazla kabul edilir ve tazminat tutarı buna paralel artar.
9. Sonuç ve Uzman Desteği
İş kazası tazminat davaları; Borçlar Hukuku, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı’nın kesiştiği, teknik hesaplamaların ve usul kurallarının hayati önem taşıdığı karmaşık bir süreçtir. Yapılacak bir usul hatası veya yanlış hesaplama, yıllar süren yargılama sonunda ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Sürecin profesyonel bir avukatla takip edilmesi, delillerin eksiksiz toplanması ve tazminat kalemlerinin doğru formüle edilmesi açısından kritiktir. Haklarınızı korumak ve adaletin tecellisini sağlamak adına hukuki destek almanız tavsiye edilir.
İş kazası sonrası haklarınızı öğrenmek ve stratejik bir yol haritası belirlemek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
