Türk Vatandaşlığı Hukuku ve Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Kazanımı: 2026 Yılı Mevzuat ve Uygulama Rehberi

Türk vatandaşlığı, birey ile Türkiye Cumhuriyeti devleti arasındaki hukuki ve siyasi bağı ifade eden, karşılıklı hak ve ödevleri içeren temel bir statüdür. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, bu bağın kurulması, devamı ve sona ermesine ilişkin usul ve esasları belirleyen temel yasal metindir. 2026 yılı itibarıyla Türkiye, stratejik konumu, büyüyen ekonomisi ve sunduğu sosyal imkanlar ile yabancı yatırımcılar için vatandaşlık kazanımı noktasında dünyanın en cazip merkezlerinden biri olma özelliğini sürdürmektedir. Türk vatandaşlığı hukukunun temel prensipleri, “doğumla kazanılan” ve “sonradan kazanılan” vatandaşlık olmak üzere iki ana eksende şekillenmektedir. Sonradan kazanılan vatandaşlık türleri içerisinde ise “Yatırım Yoluyla Vatandaşlık” (Citizenship by Investment – CBI) programı, sunduğu hızlı işlem süreleri ve aile bireylerini kapsayan geniş hakları ile öne çıkmaktadır.

Türk Vatandaşlığı Hukukunun Temel İlkeleri ve Doğumla Kazanım

Türk vatandaşlığının kazanılmasında esas alınan ilkeler, modern hukuk devletlerinin benimsediği “soy bağı” (ius sanguinis) ve “doğum yeri” (ius soli) prensiplerinin bir sentezidir. Kanunun 6. maddesi uyarınca doğumla kazanılan vatandaşlık, doğum anından itibaren hüküm ifade eder ve kendiliğinden kazanılır. Soy bağı esasına göre, Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı bir ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan her çocuk, doğum anından itibaren Türk vatandaşı kabul edilmektedir. Evlilik birliği dışında doğan çocuklar için ise ana veya babadan birinin Türk vatandaşı olması, vatandaşlık hakkının kazanılması için belirli hukuki şartların varlığına bağlıdır. Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk doğrudan Türk vatandaşı olurken; Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk, ancak soy bağı kurulmasını sağlayan tanıma veya babalık hükmü gibi usullerin yerine getirilmesiyle vatandaşlığı kazanabilmektedir.

Doğum yeri esası ise, soy bağına dayalı olarak herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocukların vatansız kalmasını önlemek amacıyla ikincil bir mekanizma olarak işlev görür. Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğum anından itibaren Türk vatandaşı sayılır. Kanun koyucu, Türkiye’de bulunmuş çocukları da koruma altına almış ve aksi sabit olmadıkça bu çocukların Türkiye’de doğmuş sayılacağını hükme bağlamıştır. Bu düzenlemeler, Türkiye’nin uluslararası hukuktan doğan vatansızlığı azaltma yükümlülükleri ile tam bir uyum içerisindedir.

Sonradan Kazanılan Vatandaşlık ve Genel Başvuru Şartları

Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması, yabancının talebi ve devletin egemenlik hakları çerçevesinde yapacağı değerlendirmeye bağlıdır. 5901 sayılı Kanun’un 10. maddesi, aranan şartları taşıyan her yabancıya vatandaşlık verilmesinin mutlak bir hak olmadığını, idarenin bu konuda takdir yetkisine sahip olduğunu açıkça belirtmektedir. Genel yolla vatandaşlık kazanmak isteyen yabancıların karşılaması gereken kriterler, bireyin Türk toplumuna uyum sağlama kapasitesini ölçmeyi amaçlamaktadır.

Kriter	Açıklama	Yasal Dayanak
Erginlik ve Ayırt Etme Gücü	Kendi milli kanununa veya Türk kanunlarına göre reşit olmak	TVK Madde 11/a
İkamet Süresi	Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz 5 yıl Türkiye’de yaşamak	TVK Madde 11/b
Yerleşme Niyeti	Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini somut davranışlarla teyit etmek	TVK Madde 11/c
Sağlık Şartı	Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden hastalığı bulunmamak	TVK Madde 11/ç
İyi Ahlak Sahibi Olmak	Toplum içinde güven veren, suç işleme eğilimi olmayan biri olmak	TVK Madde 11/d
Dil Yeterliliği	Toplumsal yaşama uyum sağlayacak düzeyde Türkçe konuşabilmek	TVK Madde 11/e
Ekonomik Durum	Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlamak	TVK Madde 11/f
Kamu Güvenliği	Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil etmemek	TVK Madde 11/g

İkamet süresinin hesaplanmasında, yabancının bir yıl içerisinde toplamda 12 ayı geçmeyen yurt dışı çıkışları, ikamet süresinin kesintiye uğradığı şeklinde yorumlanmaz ve bu süreler 5 yıllık toplam süreye dahil edilir. Yerleşme niyeti ise; Türkiye’den taşınmaz satın almak, iş kurmak, yatırım yapmak veya eğitimini Türkiye’de tamamlamak gibi nesnel verilerle ispatlanmalıdır. 2026 yılındaki mülakat süreçlerinde, başvuru sahiplerinin Türkçe konuşma yeterliliği ve toplumsal yaşama uyum kapasiteleri komisyonlarca titizlikle değerlendirilmektedir.

Yatırım Yoluyla Vatandaşlık (CBI) Programı: 2026 Güncel Mevzuatı

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12. maddesi, belirli şartları taşıyan yabancıların Cumhurbaşkanı kararı ile istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilmesine imkan tanımaktadır. Bu kapsamda düzenlenen yatırım yoluyla vatandaşlık programı, Türkiye’nin doğrudan yabancı yatırım çekme hedefleriyle paralel olarak sürekli güncellenmektedir. 2026 yılı itibarıyla yürürlükte olan yatırım limitleri ve uygulama esasları, hem ekonomik katkıyı maksimize etmeyi hem de işlem güvenliğini sağlamayı hedeflemektedir.

Gayrimenkul Yatırımı ile Vatandaşlık Kazanımı ($400,000)

Yatırım yoluyla vatandaşlık başvurularında en çok tercih edilen yöntem, taşınmaz edinimidir. 2022 yılından bu yana uygulanan 400.000 Amerikan Doları alt sınırı, 2026 yılında da geçerliliğini korumakta ancak denetim mekanizmaları dijitalleşen sistemlerle daha sıkı hale getirilmiştir.

Gayrimenkul yoluyla vatandaşlık kazanmak isteyen yatırımcıların dikkat etmesi gereken kritik hususlar şunlardır:

1. Satın Alma Tutarı ve Değerleme: Satın alınan taşınmazın veya taşınmazların toplam değerinin en az 400.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz tutarında olması şarttır. Bu değer, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) lisanslı değerleme kuruluşları tarafından hazırlanan güncel bir ekspertiz raporu ile belgelenmelidir. 2026 yılında, GEDAŞ ve benzeri kurumlar aracılığıyla yapılan denetimlerde, ekspertiz raporundaki değer ile tapu satış bedeli arasında herhangi bir uyumsuzluk tespit edilmesi başvurunun reddine yol açmaktadır.
2. Döviz Alım Belgesi (DAB) Zorunluluğu: 2022 başında yürürlüğe giren ve 2026’da hassasiyetle uygulanan kural uyarınca, gayrimenkul bedeli olan yabancı paranın tapu işleminden önce Türkiye’de faaliyet gösteren bir banka aracılığıyla Merkez Bankası’na satılması ve karşılığında Türk Lirası alınması zorunludur. Tapu dairesine sunulacak Döviz Alım Belgesi’nde kayıtlı TL tutarı, resmi satış bedeli olarak beyan edilir.
3. Tapu Şerhi ve Satış Kısıtı: Satın alınan taşınmazın tapu siciline, vatandaşlık başvurusu amacıyla edinildiği ve 3 yıl süreyle satılmayacağına dair şerh işlenmelidir. Bu şerh, yatırımın ciddiyetini ve kalıcılığını garanti altına alan temel hukuki mekanizmadır.
4. Mülkiyet ve Nitelik Şartları: Edinilecek taşınmazın kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş olması, üzerinde yapı bulunan “arsa” vasfında olması veya tamamlanmış konut/iş yeri niteliği taşıması gerekmektedir. Boş tarlalar veya hukuki ihtilaflı yapılar vatandaşlık başvurusu için uygun görülmemektedir. Ayrıca, taşınmazın daha önce bir başka yabancı tarafından vatandaşlık başvurusu için kullanılmamış olması ve satıcının Türk vatandaşı veya Türk şirketi olması şarttır.

Finansal Yatırımlar ve Banka Mevduatı ($500,000)

Yatırımcılar, taşınmaz edinimi yerine likit varlıklarını Türkiye’deki finansal sistemde değerlendirerek de vatandaşlık hakkı kazanabilirler. 2026 yılı itibarıyla bu yolda uygulanan alt sınır 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı dövizdir.

• Banka Mevduatı: En az 500.000 USD tutarındaki meblağın, Türkiye’de faaliyet gösteren bankalara 3 yıl boyunca çekilmemek kaydıyla yatırılması gerekir. 2025 yılından itibaren YUVAM hesaplarının CBI programındaki özel statüsünün kaldırılmasıyla birlikte, yatırımcılar paralarını Türk Lirası mevduat hesaplarında tutmakta ve bu süreçte bankaların sunduğu kâr payı veya faiz getirilerinden yararlanabilmektedirler. Yatırımın doğruluğu Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) tarafından teyit edilerek Uygunluk Belgesi düzenlenmektedir.
• Fon Yatırımları: 500.000 USD tutarında gayrimenkul yatırım fonu katılma payı veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payının en az 3 yıl süreyle elde tutulması kaydıyla satın alınması bir diğer yöntemdir. Bu süreçte Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) denetimi ve onayı esastır.
• Devlet Borçlanma Araçları ve BES: Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen devlet tahvillerinin veya 500.000 USD tutarındaki katkı payının Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) 3 yıl tutulması da vatandaşlık yolunu açmaktadır.

Yatırım Türü	Minimum Tutar (USD)	Tutma Süresi	İlgili Kurum
Gayrimenkul Edinimi	400.000	3 Yıl	Çevre ve Şehircilik Bak.
Banka Mevduatı	500.000	3 Yıl	BDDK
Sabit Sermaye Yatırımı	500.000	3 Yıl (Asgari)	Sanayi ve Teknoloji Bak.
İstihdam Oluşturma	50 Kişi (Türk)	3 Yıl (Süreklilik)	Çalışma ve Sosyal Güv. Bak.
BES Katkı Payı	500.000	3 Yıl	SEDDK / Türkiye Sigorta

Operasyonel Süreç ve Hukuki Basamaklar

Vatandaşlık süreci, yatırımın tamamlanmasından Türk pasaportunun teslimine kadar bir dizi idari ve hukuki aşamadan oluşmaktadır. 2026 yılındaki bürokratik yapı, işlemlerin ortalama 6 ila 9 ay içerisinde sonuçlanmasını sağlamaktadır.

Uygunluk Belgesinin Alınması

Yatırımın türüne göre yetkili bakanlık veya kurum, yatırımın Kanun’un öngördüğü şartları taşıyıp taşımadığını inceler. Bu aşamada sunulan belgelerin eksiksiz ve gerçeğe uygun olması hayatidir. Örneğin, gayrimenkul yatırımlarında tapu kayıtları ve ekspertiz raporları incelenirken; mevduat yatırımlarında banka blokaj mektupları ve döviz satış belgeleri (DAB) esas alınır. Uygunluk belgesi, vatandaşlık başvurusunun anahtarı niteliğindedir.

Yatırımcıya Özel Kısa Dönem İkamet İzni (6458 Sayılı Kanun 31/j)

Yatırım yoluyla vatandaşlığa başvuracak yabancılar için 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 31. maddesinin (j) bendi uyarınca özel bir ikamet izni türü düzenlenmiştir. Bu iznin en büyük avantajı, başvuru sahibinin Türkiye’de fiilen ikamet etme zorunluluğunun bulunmamasıdır. Vatandaşlık dosyası sonuçlanana kadar yabancının ülkede yasal statüsünü koruyan bu belge, parmak izi ve biyometrik verilerin sisteme kaydedilmesiyle verilir.

Milli Güvenlik ve Kamu Düzeni Soruşturması

Türk makamları, başvuru sahibinin ve aile üyelerinin Türkiye’nin milli güvenliği ve kamu düzeni açısından bir tehdit oluşturup oluşturmadığını kapsamlı bir şekilde araştırır. 2026 yılındaki güvenlik mimarisinde, uluslararası veri tabanları ve istihbarat ağları üzerinden yapılan sorgulamalar belirleyicidir. Terör örgütleriyle iltisak, kara para aklama şüphesi veya uluslararası yaptırım listelerinde yer alma gibi durumlar başvurunun doğrudan reddine yol açar. Bu süreçte idarenin sahip olduğu geniş takdir yetkisi, her başvurunun kendi özelinde titizlikle incelenmesini beraberinde getirir.

Aile Bireylerinin Durumu: Eş ve Çocukların Hakları

Yatırım yoluyla vatandaşlık programının en önemli sosyal avantajı, yapılan tek bir yatırımın yatırımcının çekirdek ailesini de kapsamasıdır.

• Eş ve Küçük Çocuklar: Yatırımcının resmi nikahlı eşi ve 18 yaşından küçük olan tüm çocukları (öz veya üvey olmaları fark etmeksizin), ana yatırımcı ile aynı anda Türk vatandaşlığına hak kazanırlar. Bu kişiler için ek bir yatırım şartı aranmaz.
• Bağımlı Engelli Çocuklar: Normal şartlarda 18 yaşından büyük çocuklar başvuru kapsamı dışındadır. Ancak, 2026 yılındaki insancıl düzenlemeler uyarınca, bakıma muhtaç ve engelli olduğu tam teşekküllü sağlık kurulu raporu ile belgelenen 18 yaş üstü çocuklar da ebeveynlerine bağlı olarak vatandaşlık kazanabilmektedir.
• Anne ve Babalar: Yatırımcının ebeveynleri doğrudan vatandaşlık hakkı kazanamazlar. Ancak yatırımcı vatandaşlık aldıktan sonra, ebeveynleri için Türkiye’de uzun dönemli ikamet izni veya insani oturma izni başvurusu yapılması hukuken mümkündür.

2026 Yılında Risk Yönetimi ve Profesyonel Hukuki Desteğin Önemi

Vatandaşlık süreçleri, özellikle yatırım odaklı olduğunda, yüksek meblağlı finansal transferleri ve karmaşık mülkiyet hukukunu içeren riskli alanlar haline gelebilir. 2026 yılındaki yasal düzenlemeler, usuli hatalara karşı sıfır tolerans prensibiyle işlemektedir.

1. Fon Kaynağının Şeffaflığı (Source of Funds): Türk bankaları ve mali denetim kurumları, yatırım tutarının yasal yollardan elde edildiğine dair kanıtları (AML/KYC protokolleri kapsamında) her zamankinden daha sıkı sorgulamaktadır. Kaynağı belirsiz veya yaptırım altındaki bölgelerden gelen transferler başvurunun kilitlenmesine neden olabilir.
2. Ekspertiz ve Değerleme Hataları: Taşınmazın değerinin 400.000 USD’nin altında kalması riskine karşı, satın alma öncesinde bağımsız bir ön-değerleme yapılması tavsiye edilir. Tapudaki tutar ile banka dekontundaki tutarın ve DAB belgesindeki rakamların kuruşu kuruşuna birbirini tutması zorunludur.
3. İskan ve Ruhsat Sorunları: Satın alınan mülkün “yapı kullanma izin belgesinin” (iskan) bulunmaması, gelecekte mülkiyetle ilgili hukuki sorunlar doğurabileceği gibi vatandaşlık dosyasının incelenmesinde de olumsuz bir intiba yaratabilir.
4. Hukuki Temsil: Sürecin başından sonuna kadar uzman bir avukat aracılığıyla takip edilmesi; vergi numarası alınması, banka hesabı açılması, mülkiyet denetimi (due diligence) ve bakanlıklar arası yazışmaların hatasız yürütülmesi açısından kritiktir. Vekaletname aracılığıyla yapılan işlemler, yatırımcının Türkiye’ye seyahat etme zorunluluğunu ortadan kaldırarak zaman ve maliyet tasarrufu sağlar.

Çok Vatandaşlık, Sosyal Haklar ve Pasaport Avantajları

Türkiye, vatandaşlarına sunduğu geniş haklar ve uluslararası alandaki güçlü pasaportu ile sadece bir yatırım destinasyonu değil, aynı zamanda bir yaşam alanıdır.

• Vizesiz Seyahat: 2026 yılı verilerine göre Türk pasaportu, dünya genelinde 120’den fazla ülkeye vizesiz, e-vize veya kapıda vize ile giriş imkanı sağlamaktadır. Bu ülkeler arasında Japonya, Güney Kore, Brezilya ve pek çok Güneydoğu Asya ülkesi bulunmaktadır. Ayrıca Türk vatandaşları, 5 yıla kadar geçerli Schengen vizelerine ve uzun süreli ABD vizelerine başvuruda öncelikli konumdadır.
• ABD E-2 Yatırımcı Vizesi: Türkiye’nin ABD ile olan E-2 Antlaşması uyarınca, Türk vatandaşları ABD’de bir iş kurarak veya mevcut bir işi devralarak Amerika’da yaşama ve çalışma hakkı kazanan E-2 vizesine başvurabilmektedir. Bu yol, doğrudan yeşil kart (green card) olmasa da yatırımcıya ve ailesine ABD’de kalıcı bir hayat kurma kapısını aralar.
• Sosyal ve Ekonomik Haklar: Vatandaşlık kazanıldıktan sonra birey; ücretsiz temel eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanma, oy kullanma, kamu görevlerine atanabilme ve mülkiyet edinmede yabancılara uygulanan kısıtlamalardan (askeri yasak bölgeler, köy arazileri vb.) muaf tutulma gibi tüm anayasal haklara sahip olur.
• Çifte Vatandaşlık: Türkiye Cumhuriyeti, çifte vatandaşlığa izin vermektedir. Yatırımcı, kendi ülkesinin yasaları da engel teşkil etmiyorsa, eski vatandaşlığını bırakmak zorunda kalmadan Türk vatandaşlığının sunduğu tüm avantajlardan faydalanabilir.

Bölge	Vize Muafiyeti / Kolaylığı	Önemli Destinasyonlar
Asya	Vizesiz / Kapıda Vize	Japonya, G. Kore, Singapur, Rusya
Amerika	Vizesiz	Brezilya, Arjantin, Meksika, Şili
Afrika	Vizesiz / Kapıda Vize	Fas, Tunus, G. Afrika, Kenya
Avrupa (Balkanlar)	Vizesiz	Sırbistan, Karadağ, Arnavutluk
Okyanusya	Vizesiz / e-Vize	Avustralya (e-Vize), Fiji

Vatandaşlığın Kaybı ve İptali Durumları

Vatandaşlığın kazanılması kadar, hangi durumlarda kaybedileceği veya iptal edileceği de bilinmesi gereken önemli bir hukuki konudur. 5901 sayılı Kanun’un 24. ve devamı maddeleri, vatandaşlığın kaybı hallerini “çıkma,” “kaybettirme” ve “iptal” olarak sınıflandırmıştır.

1. Çıkma İzni: Başka bir devlet vatandaşlığını kazanan veya kazanacağına dair inandırıcı belirtiler bulunan ergin bir Türk vatandaşı, bakanlık izniyle vatandaşlıktan çıkabilir. Bu süreçte kişinin aranan veya mali bir tahdidinin bulunmaması gerekir.
2. Vatandaşlığın İptali: Yatırım yoluyla veya başka bir yolla vatandaşlık kazanan birinin, başvuru sırasında yalan beyanda bulunduğu veya sahte belge kullandığı sonradan tespit edilirse, vatandaşlık kararı iptal edilir. Bu durumda vatandaşlık kazanımı, hileli işleme dayandığı için kararın başlangıcından itibaren geçersiz sayılır.
3. Kaybettirme: Milli güvenliğe aykırı faaliyetlerde bulunmak, yabancı bir devletin hizmetinde Türkiye’nin çıkarlarına aykırı çalışmak veya terör suçları nedeniyle hakkında soruşturma yürütülen kişilerin vatandaşlığı Cumhurbaşkanı kararıyla kaybettirilebilir. Kaybettirme kararları şahsidir ve ilgilinin eş ve çocuklarını doğrudan etkilemez.

Uzman Hukuki Danışmanlığın Süreçteki Rolü

Türkiye’de vatandaşlık başvurusu, sadece bir form doldurma işlemi değil, idare hukuku, mülkiyet hukuku, ticaret hukuku ve uluslararası hukukun kesişim noktasında yer alan çok katmanlı bir süreçtir. Hukuk büromuz, yatırımcıların hedeflerine en uygun yatırım yolunun belirlenmesinden, mülkiyet denetiminin yapılmasına, vergi planlamasından, vatandaşlık dosyasının Cumhurbaşkanlığı makamına kadar takibine kadar geniş bir yelpazede hizmet sunmaktadır. 2026 yılındaki güncel uygulamalar ışığında, hata payını minimize eden ve yatırımın güvenliğini önceliklendiren profesyonel yaklaşımımızla, yabancı yatırımcıların Türkiye’deki yeni hayatlarına sağlam adımlarla başlamalarını sağlıyoruz.

Türk vatandaşlığı, sadece bir pasaport sahibi olmak değil, tarih boyunca medeniyetlerin beşiği olmuş bir coğrafyanın ve gelecek vadeden bir Cumhuriyetin tam bir ferdi olmaktır. Doğru hukuki strateji ve titiz uygulama ile bu süreç, yatırımcı ve ailesi için ömür boyu sürecek bir güven ve prestij kaynağına dönüşecektir.